Voortplanting en milieu

In de Tamtam-krant nummer twee schreef ik een stuk getiteld: "De maatschappij dat zijn wij zelf". Op het eind daarvan riep ik op een misschien niet erg tactische wijze op tot een "campagne" tegen de voortplanting. Dat is bij een aantal mensen in het verkeerde keelgat geschoten, zo ook bij Peter Seegers die mij in zijn artikel 'Valse profeten' in Lekker Fris nummer 8 op n lijn plaatst met o.a. Malthus en het Nationaal Socialisme. Mijn stuk was geschreven in het kader van de discussie rond kritisch  consumeren. Het was de bedoeling om duidelijk te maken dat er binnen ieders persoonlijke (dagelijkse) leven heel wat mogelijkheden liggen om de maatschappij te veranderen. Achterliggende visie daarbij is dat de maatschappij niet meer is dan een optelsom van wat alle individuen bij elkaar dagelijks doen. Veranderen die individuen dan veranderd het geheel - de maatschappij - vanzelf mee. Bij het nadenken over wereldverandering maken mensen het zichzelf vaak nodeloos ingewikkeld door aan 'het systeem' (of 'de economie' of 'de structuren') een eigen waarde toe te kennen, met als gevolg dat niemand nog weet waar te beginnen met het veranderen van de wereld. In het kader van kritisch consumeren is het nuttig om uit te zoeken hoe allerlei maatschappelijke (wereld)problemen gekoppeld zijn aan de gedragingen van individuele mensen. Dat kan informatie opleveren waarmee individuen kunnen besluiten hun gedrag zodanig te veranderen dat ze niet langer deel van het probleem maar voortaan deel van de oplossing zijn. Het zelf in de praktijk brengen van die ideen en het verspreiden ervan lijkt me zo'n beetje alles wat je kunt doen. Ga je ermee aan de slag dan zul je ontdekken dat dat veel is.

Overbevolking
Heb ik het over "overbevolking" dan is dat omdat ik dat zie als n van de oorzaken van de milieuproblemen. Maar,  kun je je afvragen, worden die milieu problemen niet veel eerder veroorzaakt door he mensen leven? De meeste mensen (producenten n consumenten) bekommeren zich immers niet om het milieu. Als iedereen milieubewust zou leven en de maatschappij was ecologisch ingericht dan leverde het huidige aantal mensen misschien helemaal geen problemen op en zouden er misschien zelfs nog wel meer bij kunnen. Ik denk echter dat dat niet zo is. Bij het huidige aantal mensen in bijvoorbeeld Nederland, is het al lang niet meer mogelijk om regionaal al het voedsel te produceren. Grootschalige productie en lange aanvoerwegen zijn nodig, met alle gevolgen voor het milieu van dien. Met het huidige aantal mensen zal het mondiaal ook niet mogelijk zijn om in de energiebehoefte te voorzien zonder aanspraak te maken op fossiele brandstoffen of kernenergie. Met het broeikaseffect of gevaarlijk radioactief afval tot gevolg. Een ecologische inrichting van de maatschappij met mensen die allemaal milieuvriendelijk leven zal uiteraard een hele hoop schelen, maar het zal niet genoeg zijn. Daar komt bij dat ik niet wil dat de soort mens uiteindelijk beslag gaat leggen op 100% van alle beschikbare ruimte. Gezien het bestaan van vele andere diersoorten en de ruimte die ook zij nodig hebben om te kunnen leven, vind ik dat niet eerlijk. De mensheid vormt zo langzamerhand een plaag ten koste van de (overige) natuur, en uiteindelijk ook ten koste van de mens zelf.

Veel mensen gaan steigeren van dit soort ideen en plaatsen je ermee in extreem rechtse hoek. Het hele grote verschil met extreem rechts is echter dat ik het alleen heb over mensen in het algemeen terwijl  je ziet dat zij  zich bij het oplossen van de overbevolkingsproblematiek telkens op specifieke bevolkingsgroepen richtte (joden, vrouwen, zigeuners, zwarten, armen enz.). De milieuargumenten die extreem rechts hanteren hebben bij hen vaak de functie achterliggende ideen of belangen te verbloemen: racisme, seksisme, biologisme, nationalistische ideen en/of klassenbelangen (om over hun middelen maar te zwijgen). Denk aan de 10 groene punten waar de CD van Janmaat destijds mee naar buiten kwam. Het leggen van een koppeling tussen overbevolking en milieu is dan ook vaak misbruikt. Om die reden zit de koppeling bij links in de taboesfeer. Ik vind dat niet erg slim. Overbevolking is een van de milieuproblemen die om een oplossing vragen en daar moet over kunnen worden gepraat. Nu blijft het onderwerp braak liggen en kunnen allerlei onfrisse figuren met dito ideen er hun invulling aan geven. Beter is het om er zelf aanvulling aan te geven. Daarbij staat voor mij voorop dat de enige acceptabele aanleiding om het te hebben over het aantal mensen op aarde, het milieu is. Het gaat me dan om alle mensen, om alle individuen, die daar stuk voor stuk een standpunt over kunnen innemen en voor zichzelf (met een hele grote nadruk op zichzelf) kunnen bepalen in welke mate ze zich nog met voortplanting willen bezig houden. Centraal daarbij staat het idee te streven naar een bevolkingsomvang die ecologisch aanvaardbaar is. Dat is alles wat de 'campagne tegen de voorplanting' waar ik het in de Tamtam-krant over had,  behelsd: voortplanting van mensen koppelen aan milieu en daarmee op een niet onderdrukkende manier invulling geven aan het begrip 'overbevolking'. Zon campagne roept niet de noodzaak van een controlerende instantie op, zoals Peter Seegers in zijn artikel suggereert omdat er nergens sprake is van 'moeten'.

Een apart standpunt
De desinteresse of zelfs de afschuw bij links voor de overbevolking als milieuprobleem wordt volgens mij veroorzaakt doordat veel mensen denken dat de overbevolking (en ook de milieuproblemen in het algemeen) het automatische gevolg is van onderdrukking. Heb je het toch sec over de overbevolking-als-milieu-probleem, dan word je er al snel van verdacht geen oog te hebben voor de machtsverhoudingen tussen mensen en krijg je het scheldwoord 'deep ecologist' naar je hoofd. Er bestaan vast sterke verbanden tussen de voortplanting van mensen en hun onderlinge machtsverhoudingen. Zo is gebleken dat economische zelfstandigheid voor vrouwen, leidt tot vermindering van het aantal geboorten. Zulke relaties kunnen in sommige gevallen bruikbaar zijn om de problematiek van de overbevolking op te lossen. We moeten ons wat mij betreft echter niet doodstaren op alleen machtsverhoudingen. Milieu en machtsverhoudingen zitten niet onlosmakelijk aan elkaar vast. In principe is een seksistische, racistische en nationalistische maatschappij heel goed denkbaar in combinatie met een radicaal milieuvriendelijk beleid.  Dat is de eco-fascistische modelstaat. Omgekeerd is een maatschappij denkbaar waarin de mensen ten opzichte van elkaar vrij zijn maar waar toch belabberd met het milieu wordt omgesprongen. Ik geloof daarom niet dat wanneer de sociale machtsverhoudingen opgelost, mensen automatisch ook goed met het milieu zullen omspringen. Al zou het alleen al zijn omdat het tot stand brengen van een ecologische maatschappij een veelomvattende en ingewikkelde onderneming is. De machtsverhoudingen tussen mensen zeggen lang niet alles over de verhouding tussen mens en milieu. Dat is wel degelijk ook een apart onderwerp. Net zoals feminisme (= anti seksisme) een apart onderwerp is waarvan de lading niet wordt gedekt door klassenstrijd. 

Middelen
Er zijn mensen die denken dat als je een voorstander bent van een (drastische) afname van de wereldbevolking, je waarschijnlijk ook wel voorstander zal zijn van allerlei vervelende methoden om dat doel te bereiken. Dat je dan ook wel voor oorlog zal zijn en voor de afschaffing van de gezondheidszorg, voor verplichte sterilisatie, voor het aan hun lot overlaten van gehandicapten of mensen met Aids, of blij bent met allerlei catastrofes. Er zijn mensen die dat inderdaad geschikte middelen vinden. Dat anderen er zo over denken betekent echter niet dat ik er ook zo over denk. Mijn voorstel voor een 'campagne tegen de voortplanting' behelst niets meer dan te bevorderen dat mensen er uit milieu-overwegingen n uit eigen beweging voor gaan kiezen niet of veel minder aan voortplanting te gaan doen en op die manier het probleem op een hele eenvoudige en vrijwillige manier bij de bron aanpakken. Dat kan je van die andere methoden niet zeggen.

Leef zelf!
Aan kinderen kun je een hoop plezier beleven omdat ze veel losser zijn dan volwassenen. Kinderen zijn direct, nieuwsgierig en speels. Daar kun je van genieten en veel van leren. Waarom trekken volwassenen daaruit niet veel vaker de conclusie dat het leuk is om ook zelf kinder-achtig (positief bedoeld) te doen, niet alleen tegen kinderen maar ook tegen elkaar? Dan zou het een vrolijke boel worden en misschien zou daardoor ook de noodzaak om levendigheid in huis te brengen door het introduceren van kinderen minder groot zijn. Vrije liefde en meer aardigheid en speelsheid tussen volwassenen zou veel kunnen wegnamen van de behoefte van volwassenen aan kinderen. Nu zitten we in de schizofrene situatie dat kinderen aan de ene kant gewaardeerd worden voor hun kinderlijkheid maar die kinderlijkheid zodra ze iets ouder worden al snel de nek wordt omgedraaid. Laten we hen die lijdensweg besparen. 
Een ander punt is dat nogal wat mensen kinderen nemen omdat ze hopen dat die in de toekomst dingen voor hen gaan waarmaken. In plaats van zelf alles uit hun leven te halen en zich te realiseren dat je op ieder moment in je leven nog een hele andere weg in kan slaan, worden de kinderen opgescheept met de onvervulde idealen van hun verwekkers. 
Verder vraag ik me wel eens af waarom mensen, als ze van kinderen houden, die kinderen perse zelf moeten verwekken en ze er niet voor kiezen om ouderloze kinderen (uit tehuizen) op te voeden. Houden ze van kinderen of houden ze van kinderen hebben?

Vragen
Er wordt vaak gezegd dat mensen vroeger hier, en in veel derde wereld landen nu nog steeds, veel kinderen nemen zodat ze op hun oude dag verzekerd zijn van verzorging. Ik vraag me af in hoeverre dat zo is en ik heb in ieder geval het idee dat het niet zo zou hoeven te zijn. Er voor zorgen dat je als je oud bent niet alleen zit en ondersteuning krijgt, kun je op velerlei manieren organiseren. Dat hoeft toch niet perse via je eigen kinderen? Regel je dat wel via je kinderen dan zou je daarmee nu al het levenspad van je kinderen uitstippelen! 
Overbevolking zou voor een deel veroorzaakt worden doordat de gezondheidszorg is verbeterd en er geen massale kindersterfte meer is. Ondertussen gaan mensen gewoon door met de gewoonte om veel kinderen te nemen.  Waarom stellen mensen zich niet onmiddellijk in op deze nieuwe situatie?

 

Michl Post